OPIS WYSTAWY „RADĄ I CZYNEM. LUTERANIE W BYTOMIU W XIX I XX WIEKU” – CZĘŚĆ III

st. 5 2018

OPIS WYSTAWY „RADĄ I CZYNEM. LUTERANIE W BYTOMIU W XIX I XX WIEKU” – CZĘŚĆ III

            Wszystkie informacje pochodzą z plansz z wystawy „Radą i czynem. Luteranie w Bytomiu w XIX i XX wieku”, którą do 31 stycznia 2018 roku można zobaczyć w bytomskim Muzeum Górnośląskim.

 

Z dziejów kościoła w Bobrku                                                                                                                      W wyniku rozwoju huty „Julia” („Bobrek”) i kopalni „Grȁphin Johanna” (”Bobrek”) w Bobrku osiedliła się na przełomie XIX i XX wieku niewielka społeczność luterańska. Początkowo uczestniczyła w nabożeństwach i korzystała z posług religijnych w kościołach parafialnych w Miechowicach i Bytomiu. W 1930 roku, kiedy liczba bobreckich protestantów przekroczyła tysiąc, zaczęto myśleć o budowie własnego kościoła. Korzystając z przychylności zarządu huty „Julia”, który ofiarował parcelę pod budowę kościoła i patronował całemu przedsięwzięciu , wierni zaczęli gromadzić środki na budowę. Postanowiono skorzystać z oferty znanej firmy Christoph&Unmack z miasta Niesky na Łużycach, oferującej prefabrykowane z drewnianych elementów domy, baraki, konstrukcje hal dworcowych, szkoły, szpitale i kościoły. Przez 26 lat współpracował z firmą architekt Konrad WACHSMANN i być może jego autorstwa jest także projekt kościoła zakupionego dla Bobrka. Kościół zbudowany jest z prefabrykatów z podwójnej warstw drewna, izolowanych płytą z lignitu (mieszanki wiórów drewnianych, cementu i azbestu). Montowała go ekipa z firmy Christoph&Unmack. Kościół wyposażyli liczni sponsorzy: Zakłady Diakonackie „Ostoja Pokoju” z Miechowic ofiarowały ołtarz i duży krzyż, parafia bytomska ambonę,  parafia w Zabrzu – chrzcielnicę, parafia w Gliwicach - cztery żyrandole, huta „Julia” – dywan, a parafia we Wrocławiu – naczynia komunijne. Uroczystość poświęcenia miała miejsce w święto apostołów Piotra i Pawła 29 czerwca 1932 roku. Kościół miał status foliału parafii miechowickiej i był przez nią obsługiwany.

            Po II wojnie światowej parafianie z Bobrka na krótko utracili kościół, ale po jego odzyskaniu i przeprowadzonym remoncie nabożeństwa wznowiono. Gruntowne prace remontowe miały miejsce także w 1975 roku oraz w latach 1990-92, kiedy wykonano remont dachu, wieży i ogrodzenia oraz w 2001 roku kiedy wykonano remont instalacji elektrycznej i wymianę ogrodzenia frontowego. Zmiany społeczno – gospodarcze po roku 1990, a zwłaszcza likwidacja huty „Bobrek” spowodowały drastyczny upadek dzielnicy. Po 2007 roku skradziono ogrodzenie, wybito szyby, pobazgrano ściany sprayem, włamano się do środka i zdewastowano wnętrze. W 2014 roku kościół czesiowo spłonął. Rok później został zdemontowany i przewieziony do Górnośląskiego Muzeum Etnograficznego w Chorzowie, gdzie został zrekonstruowany.

W Miechowicach                                                                                                                                  1854 – dobra miechowickie obejmuje we władanie, poprzez małżeństwo z Valeską von WINCKLER, Hunert von Tiele, protestant                                                                                                   

1866- przychodzi na świat Eva von TIELE-WINCKLER, córka Huberta i Valeski                                       

1882 – Eva von TIELE-WINCKLER po śmierci matki dokonuje konwersji na protestantyzm 1890 – budowa pierwszego w przyszłym diakonacie w Miechowicach domu opieki „Friedenshort” („Ostoja Pokoju”), który Eva otrzymuje w prezencie od ojca                                                                  

1893 – formalne powstanie diakonatu „Ostoja Pokoju” w Miechowicach, Eva von Tiele-Winckler przyjmuje ordynację diakonacką; wokół diakonatu zaczyna tworzyć się społeczność ewangelicka                                                                                                                                        

1898 – ukończenie budowy i poświęcenie kościoła parafialnego wzniesionego w stylu neogotyckim; wzorowano go na kościele w Bielefeld                                                                                  

1901 – Eva von Tiele-Winckler na stale powraca do Miechowic, osiada w specjalnie wybudowanym dla niej na terenie diakonatu drewnianym domku. Poświęca się prowadzeniu swojego dzieła, stając się znana jako Matka Ewa                                                                                 

1905 – powstaje istniejący do dziś jako jeden z nielicznych dom „Zionstille” („Cisza Syjonu”)

1906 – na peryferiach wsi Miechowice (obecnie ul. Samotna) powstaje nowy cmentarz parafialny                                                                                                                                         1908 – diakonat miechowicki rozpoczyna działalność misyjną, najpierw w Norwegii, później w kilkunastu innych krajach Azji, Ameryki Południowej, Afryki i Oceanii                                     

1910 – Matka Ewa inicjuje akcję „Domy dla bezdomnych” , w sumie wybudowano 40 domów dla bezdomnych dzieci                                                                                                                                                     

1927 – poświęcenie ostatniego (z liczącego 28 budynków kompleksu) domu „Świętość Pana”, diakonat liczy ponad 600 sióstr, pod ich opieką znajduje się łącznie ok. 2 tys. dzieci, parafia liczy ponad 2 tys. osób                                                                                                                                                          1930 – umiera Matka Ewa                                                                                                                         

1945 – rozpad diakonatu i parafii; większość sióstr z dziećmi wyjeżdża do Freudenbergu i Heiligengrabe; Miechowice opuszcza proboszcz Walter ZILZ i większość parafian, siostry pozostałe w Miechowicach kontynuują pracę z dziećmi 1                                                                             

1945-49 – parafia miechowicka połączona z bytomską poprzez wspólną posługę duszpasterską ks. Henryka WEGENERA – WOJNOWSKIEGO                                                                                

1951 – państwo zabiera funkcjonującemu nadal diakonatowi 20 z 28 budynków, w których powstaje Państwowy Dom Dziecka; kilka sióstr kontynuuje pracę w domu „Ostoja Pokoju”, opiekując się ludźmi starszymi                                                                                                       

1948-57 – w Miechowicach odbywają się doroczne Targi Ewangelizacyjne                                     

1995 – oddanie do użytku nowego Ewangelickiego Domu Opieki „Ostoja Pokoju”                       

2016 – oddanie do użytku zrewitalizowanego domu „Cisza Syjonu”                                               

2017 – rozpoczęcie budowy kolejnego nowego domu opieki; w parafii trwają intensywne prace rewitalizacyjne kościoła oraz zachowanych zabytkowych obiektów: domu „Elim”, starej  „Ostoi Pokoju”, starej plebanii oraz domku Matki Ewy

Eva Tiele-Winckler (1866-1930)                                                                                              

Twórczyni miechowickich zakładów diakonijnych. Urodziła się 31 października 1866 roku w Miechowicach na Górnym Śląsku jako córka magnata węglowego – Huberta Tiele-Wincklera (1823-1893). Dzieciństwo spędziła na zamku ojcowskim. Tam podjęła decyzję o poświęceniu się pracy diakonijnej. Po zdobyciu w 1887 roku gruntownego wykształcenia pielęgniarskiego i opiekuńczego w dużych zakładach charytatywnych w Bielefeld, powróciła do Miechowic. Dzięki funduszom ojca założyła w 1890 roku pierwszy dom opieki „Ostoja Pokoju”, który stał się początkiem ogromnego później diakonatu, który formalnie założono w 1893 roku. W latach 1895-1901 ponownie przebywała w Bielefeld. Po powrocie do Miechowic rozwijała tu swoje zakłady: powstały nowe domy i rozszerzano zakres opieki. Największy budynek „Cisza Syjonu” oddano w 1905 roku. W 1905 roku przebywała w Walii. W 1907 roku podjęła służbę duszpasterską w więzieniach całego kraju. W 1908 roku diakonat rozpoczął pracę misyjną początkowo w Norwegii, potem w Chinach, Egipcie, Gwatemali, Indiach, Syrii, na Wyspach Salomona. W 1910 roku rozpoczęła akcję wznoszenia „Domów dla bezdomnych”, których powstało 40 (pierwsze w Podgórzu pod Wrocławiem). Ostatni dom „Świętość Pana” poświęcono w 1927 roku. Pisała również poezje i broszury o treści religijnej. Zmarła w Miechowicach 21 czerwca 1930 roku. Pochowano ją na miejscowym cmentarzu, a jej skromny grób zaopatrzono jedynie w napis „Ancilla Domini 1866-1930” („Służebnica Pańska”)

(md)