NIEZNANE OBLICZA CZYNGIS-CHANA

paź. 27 2016

NIEZNANE OBLICZA CZYNGIS-CHANA

 

26 października w Bibliotece Śląskiej odbył się wykład „Nieznane oblicza Czyngis-chana”. Wydawałoby się, że temat odległy, a jednak pośrednio związany ze Śląskiem, bo Czyngis-chan to twórca mongolskiej potęgi, która być może zmieniła śląską historię .... Wnuk Czyngis-chana – Batu-chan kierował inwazją na Europę. Część jego ordy ruszyła na ziemie polskie i śląskie. W 1241 roku doszło do bitwy pod Legnicą, w której zginął Henryk Pobożny. 

            A oto jak doszło do budowy potęgi państwa mongolskiego. Czyngis-chan to mongolski wojownik z przełomu XII i XIII wieku, którego nazywano szaleńcem, architektem cywilizacji, niszczycielem cywilizacji. O jego życiu i dokonaniach mówi „Tajna Księga Mongołów” – anonimowa kronika, która nie powstała w jego czasach, ale została spisana wkrótce potem.

Czyngis-chan urodził się w 1165 roku w Deli un  Bodak na Wzgórzu Chenteju. Nadano mu imię Temudżyn. Czyngis-chan nazwano go później, kiedy zdobył władzę. Jak głosi legenda urodził się trzymając skrzep krwi. Tłumaczono to jako znak zwycięstwa. Jego ojciec nie nosił tytułu chana, bo jego władza była słabsza niż poprzedników. Gdy miał 9 lat wyruszył w podróż żeby wybrać sobie żonę. Los padł na Borte. Mając 14 lat zabił starszego, przyrodniego brata - Bektera, który zabrał mu złowioną rybę. Mając 16 lat ożenił się z Borte, która wkrótce została porwana przez Merkitów. Z tego rodu pochodziła matka Temudżyna i kiedyś została porwana przez jego ojca. Zatem porwanie Borte było zemstą Merkitów. W zamian za dar, którym było sobolowe futro, Temudżyn uzyskał poparcie Kereitów. Po 5 miesiącach udało mu się odbić żonę, która była w ciąży. Bardzo zatem prawdopodobne, że pierwszy syn Temudżyna nie był jego dzieckiem.

W 1180 roku Temudżyn odnowił braterstwo z Dżamuką. W 1182 roku ich orda należała do najbardziej profesjonalnych. Przyjaźń trwała kilka lat, ale zarówna matka, jak i żona były jej przeciwne. W 1185 roku nastąpił kres przyjaźni. W 1185 roku obaj wodzowie wiedli swoich ludzi na nowe pastwiska i każdy z nich miał inne zdanie, gdzie rozbić nowy obóz. Za Temudżynem poszli ludzi Dżamuki i to właśnie wtedy przyszły chan zrozumiał, że może pociągnąć za sobą plemiona mongolskie. Od tego czasu coraz częściej dochodziło między dawnymi przyjaciółmi do konfliktów o pastwiska. Kiedy został zabity brat Dżamuki doszło do zerwania jego braterstwa z Temudżynem. Dżamuka schronił się u Najmanów. Temudżyn wkrótce napadł na to plemię i pokonał dawnego przyjaciela. Wiedział, że musi go zabić, bo ich relacje nigdy już nie będą poprawne. Dżamukę zawinięto w dywan i uduszono, a kobiety i dzieci z jego plemienia zabito.

Temudżyn stworzył najbardziej profesjonalną armię w dziejach Azji Środkowej, z którą wkrótce ruszył na podbój świata. Orda była w stanie pokonać dziennie do 100 km. Każdy żołnierz posiadał dwa łuki, czasami miecz lub toporek, lasso, linę, szpikulec, igłę, nić, dwa bukłaki wody, 4,5 l zsiadłego mleka. Na dziesięciu żołnierzy przypadała jedna jurta. Buty szyto z wielu warstw żeby nie przebiła ich strzała. Po pokonaniu Najmanów był panem 2 mln ludzi. Posiadał umiejętność dobierania sobie wybitnych dowódców.

Walczył również z Tatarami, Państwem Chińskim. Północna część ówczesnych Chin była podzielona na 3 części – Xi Xia (założone przez Tybetańczyków), Jin i Song. Temudżyn za pomocą dyplomacji próbował skłócić ze sobą dwie dynastie. Chciał ten spór wykorzystać we własnych interesach. Wysłała na dwór dynastii Song poselstwo, które namawiało cesarza do wspólnego uderzenia na Jin lub też do zachowania życzliwej neutralności. W 1205 roku niewielki oddział koczowników zaatakował przygraniczny fort. Temudżyn zaatakował ziemie dynastii Song. Jak głosi legenda kiedy po długim oblężeniu jedno z miast poprosiło o pokój zażądał 1 tys. kotów i 10 tys. jaskółek. Był to fortel, a jednocześnie zemsta Mongoła na mieszkańcach miasta, którzy tak długo opierali się jego atakom. Kiedy otrzymał zwierzęta kazał je podpalić. Zarówno koty, jak i jaskółki wróciły do miasta, do swoich legowisk i gniazd. Na efekty długo nie trzeba było czekać. Całe miasto strawił straszny pożar. Uzyskał chińskie tytuły urzędnicze, a zatem musiał znać chińskie pismo i prawo.

W 1206 roku u źródeł Ononu odbył się kurułtaj, czyli zjazd wszystkich podbitych ludów. Podobno rozbito 400 tys. jurt. W czasie tego zjazdu ucztowano i dyskutowano o przyszłych podbojach. Temudżyn otrzymał na nim tytuł Czyngis-chana i od tego roku datuje się powstanie państwa mongolskiego.. Czyngis-chan miał kilka żon, ale jedynie czterej synowie Borte byli uznawani za prawowitych następców. Kiedy podbijał jakieś plemię to miał obowiązek poślubić najpiękniejszą kobietę. W 1207 roku po dwóch latach podboju zajął całe Xi Xia i ożenił się z córką króla.

W 1211 roku Czyngis-chan zaatakował cesarstwo Jin. Chciał najpierw prowadzić rozmowy dyplomatyczne, ale Chińczycy zabili posłów mongolskich. Rabunki i mordy objęły obszar od Wielkiego Muru Chińskiego po Morze Żółte. W 1215 roku zdobył dzisiejszy Pekin. Bardzo krótko okupował miasto, szybko wrócił do koczowniczego trybu życia. Jak głosi legenda w dniu wkroczenia do miasta 60 tys. Chinek rzuciło się ze skał by uniknąć pohańbienia z rąk okrutnych Mongołów. Doradcą Czyngis-chana został chiński poeta, astrolog Ye Lu Chucai, który przez wiele lat kierował jego administracją.

Po pokonaniu Państwa Środka postanowił rozprawić się z Merkitami. Gdy to już mu się udało w 1218 roku zaatakował Państwo Chorezmijskie – było to turecki kraj muzułmański w Azji Środkowej z takimi ośrodkami miejskimi, jak: Samarkanda, Buchara. Pretekstu do wojny dostarczył mu mord na 500 – osobowej mongolskiej karawanie, którą Chorezm oskarżył o szpiegostwo. A dla Mongołów poselstwo było nietykalną świętością. Zemsta Czyngis-chana była okrutna. W Merwie i Urgenczu wymordowano 1 mln. 300 tys. ludzi. Ofiary liczono przez 13 dni i nocy. Policzono jedynie mieszkańców miast. W ciągu 5 lat podboju Państwa Chorezmijskiego zginęło kilka milionów ludzi.

Kolejnym celem Mongołów było przeprawienie się przez Kaukaz. Mongołowie najechali Ruś. Po przegranej bitwie, zgodnie z umową, bojarzy mieli opuścić obóz bez rozlewu krwi. Czyngis-chan dotrzymał danego słowa, ale tylko częściowo, ponieważ … kazał bojarom położyć się na ziemi, ułożono na nich drewnianą platformę, na której urządzono ucztę. Szlachta została zgnieciona. W ciągu 3 lat Mongołowie pokonali 9 tys. km. Państwo Czyngis-chana ciągnęło się od Morza Żółtego do Morza Kaspijskiego.

W 1226 roku doszło do nieszczęśliwego wypadku, który zakończył krwawe rządy. Czyngis-chana zrzucił koń. Nie doszedł już do zdrowia. Zmarł  18 sierpnia 1227 roku. Nie wiadomo gdzie został pochowany, ponieważ budowlańców mauzoleum, podobnie jak eskortujących go żołnierzy zabito. Symboliczne mauzoleum chana znajduje się w chińskim mieście – Baotou. Jego pomnik znajduje się również w Ułan Bator. Ponadto ze stoku góry w stolicy Mongolii spogląda monumentalna podobizna chana. W 2008 roku w mongolskim mieście Tsonjin Boldog – 54 km od Ułan Bator – odsłonięto pomnik Czyngis-chana na koniu. Na jego głowie znajduje się taras, a w końskim ogonie – winda. W 1280 roku państwo Mongołów było największym imperium w dotychczasowych dziejach świata.

 

Mirella DĄBEK