MESA ZA GŌRNOŚLŎNZŎKŎW, KERZY POLEGLI WE I WOJNIE ŚWIATOWYJ - MSZA ZA GÓRNOŚLĄZAKÓW POLEGŁYCH W I WOJNIE ŚWIATOWEJ

li. 12 2017

MSZA   ZA  GÓRNOŚLĄZAKÓW    POLEGŁYCH   W  

I   WOJNIE ŚWIATOWEJ

11 listopada w siemianowickim kościele p. w. Zmartwychwstania Pańskiego  – z inicjatywy tamtejszego Koła Ruchu Autonomii Śląska - została odprawiona msza św. w intencji poległych w I wojnie światowej. Po nabożeństwie jej uczestnicy złożyli kwiaty i zapalili znicze na cmentarzu, pod pomnikiem, który po dewastacji w II połowie XX wieku, został odnowiony we wrześniu 2016 roku. Prace zostały sfinansowane z funduszy Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Na płycie pomnika znajdują się nazwiska 11 poległych w I wojnie światowej i 10 jeńców. Niestety nie udało się nam znaleźć informacji w jakich okolicznościach i gdzie żołnierzy rosyjscy dostali się do niewoli.

Dzisiaj na pewno dziwi fakt, że jeden pomnik upamiętnia walczących po dwóch przeciwnych stronach konfliktu. Jednak okazuje się, że nie jest to odosobniony przypadek. Jak czytamy w  publikacji Sebastiana ROSENBAUM „Germania. Niemiecka polityczność na Górnym Śląsku 1871-1945” w 1927 roku, na gliwickim Cmentarzu Lipowym przy Leipzigerstrasse (obecnie ul. Poniatowskiego), na którym pochowano 466 żołnierzy, w tym aż 230 Rosjan umieszczono pomnik pogrążonej w smutku kobiety, autorstwa Hannsa Breitenbacha. Miał upamiętniać żołnierzy różnych narodowości poległych w Wielkiej Wojnie, a pochowanych na gliwickiej nekropolii. Napis na płycie brzmiał „Die Sonne der Heimat leuchtet auch Ihren Schatten” („Niech słońce ojczystych stron świeci także waszym cieniom”). Po II wojnie światowej napis usunięto i gdyby poszperać w Internecie to okazuje się, że jest obecnie stosowana nazwa „Pomnik kobiety”. Obecnie rzadko kiedy wspomina się co miał upamiętniać. Miejsca pochówku żołnierzy różnych narodowości zostały zlikwidowane.

W Wielkiej Wojnie 1914-18 zginęło 56 tys. Górnoślązaków, a  ponad 28 tys. zostało inwalidami. Pamięć o poległych była w Państwie Niemieckim żywa i silna. Co roku, pod koniec lutego obchodzono Dzień Pamięci Ofiar Wielkiej Wojny. Po 1922 roku, a więc już po tzw. powstaniach śląskich i plebiscycie, w górnośląskiej przestrzeni zaczęły pojawiać się pomniki poświęcone poległym. Jak pisze Sebastian ROSENBAUM pomniki nie zawsze niosły treści militarystyczne, a wręcz przeciwnie – pacyfistyczne. Bardzo często gościły na nich motywy religijne, odwołujące się do ludzkiego cierpienia. Wykorzystywano symbolikę sakralną – rzeźby Piety, krzyże i anioły. W Gliwicach w 1924 roku powstało mauzoleum, zaprojektowane przez miejskiego architekta Karla Schabika, a poświęcone żołnierzom z 22 Pułku Piechoty, stacjonującego w mieście. W środku obiektu znajdowała się rzeźba Hannsa Breitenbacha – trzy twarzy żołnierskie z wmurowaną płytą zawierająca imiona i nazwiska poległych i krzyż. Proste bryły powstały w Starych Gliwicach, Szobiszowicach i Żernikach. W Ostropie nazwiska poległych umieszczono we wnętrzu kaplicy. W 1931 roku odsłonięto pomnik św. Jerzego pokonującego smoka, autorstwa wspomnianego już Hannsa Breitenbacha. W Pilchowicach poległych w I wojnie światowej upamiętniała płaskorzeźba głowy Chrystusa z brązu, a w Sośnicowicach taką rolę pełnił „obudowany” pomnik św. Jana Nepomucena. W Pławniowicach projekt pomnika wykonał sam Hans Pöllnitz – znany niemiecki architekt, związany z koncernem Ballestremów. Monument został on wkomponowany w istniejącą już kaplicę przydrożną. Pierwszy pomnik w powiecie gliwicko-toszeckim postawiono w 1923 roku w Łabędach. Pieniądze zebrali mieszkańcy i weterani, a wsparła ich dyrekcja huty „Herminenhütte” oraz hrabia Hanno von Welczek z rodu, do którego kiedyś Gliwice należały. Co warte podkreślenia – również społeczność żydowska upamiętniała członków swojej gminy wyznaniowej poległych w I wojnie światowej. Do dzisiaj na cmentarzu w Gliwicach – Zatorzu, przy ul. Poniatowskiego znajduje się taki monument.

Zdaniem Sebastian ROSENBAUM różne formy upamiętnienia ofiar I wojny światowej pełniły funkcję integracyjną danej społeczności, niezależnie od poglądów politycznych.

Mirella DĄBEK

Bibliografia

1.Sebastian ROSENBAUM w publikacji „Germania. Niemiecka polityczność na Górnym Śląsku 1871-1945”, wyd. Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2012