JUBILEUSZ 500-LECIA REFORMACJI W BYTOMSKIM MUZEUM GÓRNOŚLĄSKIM

st. 2 2018

JUBILEUSZ 500-LECIA REFORMACJI W BYTOMSKIM MUZEUM GÓRNOŚLĄSKIM

Ks. Fedor HEIDENREICH (1890-1946) został proboszczem bytomskiej parafii ewangelickiej w styczniu 1944 roku. Zaledwie rok pełnił posługę duszpasterską. Kiedy do Bytomia zaczęły docierać informacje o bestialstwie Armii Czerwonej mieszkańcy miasta zaczęli się ewakuować. Ks. Fedor HEIDENREICH mógł zrobić to samo. On jednak zrezygnował z możliwości ewakuacji, nie chciał opuścić swoich parafian. Po zajęciu Górnego Śląska przez Armię Czerwoną osadzono go w obozie pracy w Świętochłowicach-Zgodzie, a następnie w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie. Jako więzień obu tych obozów przebywał w podobozie przy kopalni „Rozbark”. Zmarł 02 stycznia 1946 toku. Spoczął w kwaterze zasłużonych na nowym cmentarzu ewangelickim w Bytomiu przy ul. Piekarskiej.

W Bytomiu urodził się światowej sławy kompozytor Viktor Heinrich SCHULZ. Przeszedł do historii jako kompozytor Heinrich SCHULZ – BEUTHEN (1838-1915). Dodał sobie przydomek Beuthen żeby podkreślić swoje pochodzenie. Był wnukiem Samuela SCHULZA, który założył pierwszą w mieście aptekę „Pod Orłem”, która nieprzerwanie funkcjonowała do 1945 roku. W latach 1818-24 Samuel SCHULZ był burmistrzem Bytomia. Prowadził systematyczne obserwacje meteorologiczne, przekazywane w postaci sprawozdań władzom rejencji. Zmarł w 1843 roku.

Z kolei lekarz Gotthard SCHUBERT (1874-1939) miał 34 lata kiedy osiadł w Bytomiu. Był znany również poza Śląskiem. Opublikował szereg prac naukowych, szczególnie w zakresie stosowania w ginekologii metod chirurgii rekonstrukcyjnej dróg rodnych.

Również w Bytomiu zmarła w 1958 roku i została pochowana na nowym cmentarzu ewangelickim przy ul. Powstańców Śląskich - Janina BATYCKA (1891-1958) - starsza siostra generała broni Władysława ANDERSA, dowódcy 2 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Janina BATYCKA zamieszkała po wojnie w Bytomiu.

Te wszystkie ciekawostki pochodzą z wystawy „Radą i czynem. Luteranie w Bytomiu w XIX i XX wieku”, którą do 31 stycznia 2018 roku można oglądać w Muzeum Górnośląskim. Jak czytamy w folderze promującym ekspozycję jej tytuł nawiązuje do słów proboszcza parafii ewangelickiej w Bytomiu – Konradina SCHMULI, który w ten sposób rozpoczął w 1927 roku swoje sprawozdanie o tamtejszych luteranach. Relacja ta została umieszczona w kamieniu węgielnym nowego domu parafialnego.  Do 1945 roku w Bytomiu mieszkało 12 tys. ewangelików, co stanowiło 10% mieszkańców miasta. Byli wśród nich burmistrzowie, starostowie powiatu bytomskiego, radcy miejscy, sekretarze celni, urzędnicy górniczy, dyrektorzy szkół, kupcy, cukiernicy, jubilerzy, lekarze. Cały ówczesny przekrój miejskiej społeczności. Nic więc dziwnego, że ich zasługi dla rozwoju miasta były też ogromne.

Wystawa prezentuje również dorobek wspólnot ewangelickich sąsiadujących z centrum Bytomia, dzisiejszych dzielnic miasta – Miechowic i Bobrka. Mówiąc o Miechowicach mamy na myśli przede wszystkim dzieło Evy Tiele- Winckler, córki wielkiego przemysłowca – Huberta i jego żony Valeski, znanej jako „Matka Eva”. Prowadziła ona działalność charytatywną i misyjną. Inicjatorka budowy domów dla bezdomnych dzieci (powstało ich 40), osób starszych i chorych. Jej dzieło przekroczyło nawet granicę Europy. Azja, Ameryka Południowa, Australia i Oceania – to właśnie tam powstawały domy miechowickich diakonis. Trzeba sobie to jasno i wyraźnie powiedzieć, że gdyby „Mutter Eva” była katolicką zakonnicą to już dawno zostałaby wyniesiona na ołtarze, tak jak Matka Teresa z Kalkuty. Bo ich działalność misyjna była porównywalna. 

Na wystawie zgromadzono nieliczne, ale bardzo ciekawe pamiątki po przedwojennej wspólnocie ewangelickiej, m. in. elementy wyposażenia domku „Mutter Evy” (fotel i krzesła), jej laska, zgadywanki biblijne i „wyroczki” (cytaty z Biblii) drukowane i kaligrafowane ręcznie, pamiątki z konfirmacji czy też sceny z Nowego i Starego Testamentu używane do katechizacji.

            Ekspozycja to nie jedyny wkład Muzeum Górnośląskiego w obchody Roku Reformacji w 2017 roku. Alicja SCHATTON zrealizowała doskonały film dokumentalny „Śladami bytomskich ewangelików”, który jest podróżą w czasie, pokazującą związek historii Śląska z historią Reformacji. Możemy przekonać się, że każda wojna, zmiana przynależności politycznej nie pozostawała bez wpływu na losy Kościoła Katolickiego i Ewangelickiego na Śląskiej Ziemi. W filmie wystąpili wybitni historycy i duchowni ewangeliccy. W zasadzie już te nazwiska są najlepszą rekomendacją filmu. Zatem w dokumencie możemy usłyszeć: prof. dr hab. Ewę CHOJECKĄ, Maciej DRONIA, ks. Jana KURKO, dr Joannę KUSEK, kd. Dr Adama MALINĘ, ks. Sebastiana MENDROKA, Ryszarda SZOPĘ, Tomasza ŚMIAŁKA i Edwarda WIECZORKA. Film można zobaczyć podczas zwiedzania wystawy, istnieje również możliwość jego zakupu. 

Ponadto do końca stycznia wystawie towarzyszą ciekawe prelekcje, spotkania i koncerty.

Wystawę poleca: Mirella DĄBEK

 

Wyposażenie z domku "Mutter Evy"  

 

 

 

"Wyroczki"