EDUKACJA REGIONALNA – JAKA POWINNA BYĆ? - KONFERENCJA "EDUKACJA REGIONALNA W SYSTEMIE SZKOLNYM"

wrz. 15 2016

 

Wystąpienie prof. Ryszarda KACZMARKA (Instytut Badań Regionalnych)

Gimnazjum nr 9 z Bytomia prezentuje sowje osiągnięcia.

 

Dzieci z Zespołu Szkolno - Przedszkolnego ze Studzienic

Konferencja cieszyła się ogromnym zainteresowaniem.

EDUKACJA REGIONALNA – JAKA POWINNA BYĆ?

 

 

             Od września w Mysłowicach i w Rybniku uczniowie czwartych klas szkół podstawowych mają w programie jedną godzinę edukacji regionalnej. Co jednak z innymi gminami w naszym regionie? Czy w innych miastach jest już realizowana edukacja regionalna? A jeśli tak to w jaki sposób? Jak przekonać samorządowców o konieczności wprowadzenia przedmiotu do szkół? Na te pytanie miała odpowiedzieć konferencja „Edukacja regionalna w systemie szkolnym”, która odbyła się 14 września w Katowicach. Jej organizatorem była Rada Górnośląska, Zarząd Województwa Śląskiego i Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli „WOM”. Ta ostatnia instytucja była również gospodarzem spotkania. Inicjatorem zorganizowania konferencji była Rada Górnośląska, skupiająca 14 regionalnych stowarzyszeń  działających m. in. na rzecz wprowadzenia edukacji regionalnej do szkół. W spotkaniu wzięło udział ok. 150 samorządowców, dyrektorów szkół i nauczycieli. W tym gronie nie zabrakło nauczycieli z Mysłowic, m. in. ze Szkoły Podstawowej nr 9 i z Zespołu Szkolno – Przedszkolnego nr 3. Księdza Arcybiskupa Wiktora SKWORCA i ks. dr Romana BUCHTĘ -  Dyrektora Wydziału Katechetycznego reprezentował ks. Jacek BŁASZCZOK - wizytator katechetyczny Kurii Metropolitalnej. Konferencja była bardzo dobrze przygotowana merytorycznie co jest zasługą Pani dr Łucji STANICZEK – Prezes Bractwa Oświatowego Związku Górnośląskiego, która tak dobrała program spotkania by poruszyć wszystkie aspekty wprowadzenia edukacji regionalnej, rozwiać wątpliwości, a przede wszystkim przekonać do konieczności takich działań.

 Dodatkową atrakcją podczas konferencji były stoiska trzech szkół, w których edukacja regionalna jest prowadzona od kilku lat - Zespołu Szkolno-Przedszkolnego ze Studzienic, Gimnazjum nr 9 w Bytomiu oraz Liceum Ogólnokształcącego im. Gustawa Morcinka w Rudzie Śląskie. Placówki zaprezentowały wielotomowe kroniki szkolne, które dokumentowały wszystkie najważniejsze wydarzenia związane z edukacją regionalną, a także puchary i nagrody zdobyte w konkursach. Można było również posłuchać na żywo śląskich pieśniczek w wykonaniu dzieci z Zespołu Szkolno – Przedszkolnego w Studzienicach czy poczęstować się chlebym zy tustym przygotowanym przez rudzkich licealistów. Gimnazjum nr 9 przygotowało wydanie specjalne swojej gazetki „Super 9” – „Śląsk – moja mała ojczyzna”.

Konferencja rozpoczęła się od krótkiego wystąpienia dr Henryka MERCIKA z Zarządu Województwa Śląskiego, który zwrócił uwagę, że ze względu na niejednolitość województwa śląskiego program musi być zróżnicowany. Nie jest łatwo pokazywać skomplikowaną historię z należytą starannością. Stwierdził również, że warunkiem wprowadzenia edukacji regionalnej na odpowiednim i wysokim poziomie jest spięcie ze sobą kilku elementów. Jednym z nich są studia podyplomowe dla nauczycieli, które są szansą zdobycia przez nich nowych, dodatkowych kwalifikacji „- Nie możemy sobie pozwolić na fuszerkę. Nasze działania muszą być profesjonalne” – powiedział dr Henryk MERCIK. Wdrażając edukację regionalną należy opierać się o regionalne instytucje, jak: Instytut Badań Regionalnych, Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli „WOM”, Uniwersytety: Śląski i Opolski. Edukacja regionalna powinna opierać się na fundamencie, który powstanie dzięki współpracy regionalnych instytucji samorządowych, uniwersytetów i organizacji pozarządowych.

             Pierwszą prelekcję „Dlaczego edukację regionalną  warto włączyć do celów nauczania w szkołach województwa śląskiego?” wygłosił prof. Ryszard KACZMAREK, który przedstawił jak wyglądało podejście do edukacji regionalnej na przestrzeni ostatnich 27 lat. Swoje wystąpienie podsumował, że dzięki wprowadzeniu edukacji regionalnej budujemy społeczeństwo kreatywne, oparte na wiedzy, obywatelskie, dumne ze swoich przodków co w czasach globalizacji jest bardzo ważne.

          Okazuje się, że jeśli chodzi o edukację regionalną nasz region nie jest pionierem w Europie, o czym przekonało nas wystąpienie „Edukacja regionalna w innych krajach” Marcina MELONA ze stowarzyszenia na rzecz edukacji regionalnej Silesia Schola. W Hiszpanii aż o 35% podstawy treści programowej decydują regiony. W przypadku 3 regionów – Galicji, Krajów Basków i Katalonii jest to 45%. Przedstawił również rozkład materiału w baskijskim podręczniku do edukacji regionalnej na przykładzie tematu: epoka napoleońska. Każde zagadnienie jest opracowane w sposób następujący – wpływ na historię Hiszpanii, a potem na dzieje Kraju Basków.

        Bardzo budujące, a zarazem inspirujące były wystąpienia dyrektorów tych placówek, w których edukacja regionalna została już wprowadzona kilka lat temu. Dyrektor Zespołu Szkolno – Przedszkolnego w Studzienicach – dr Halina NOCOŃ przedstawiła rozwiązania organizacyjne i finansowe w swojej placówce, w której zajęcia prowadzone są w klasach I – VI. W klasach I-III program nosi nazwę „ Ziemia pszczyńska tańcem i pieśnią malowana.” Koszt roczny dla jednej klasy wynosi 3 861,96 zł, zajęcia prowadzi nauczyciel dyplomowany. W klasie IV nauczyciele korzystają z programu „Ziemia pszczyńska – moja mała ojczyzna”. Edukacja regionalna jest przedmiotem interdyscyplinarnym, 1 godz. tygodniowo. Przedmiot prowadzi 7 nauczycieli w roku szkolnym. Ocena jest na świadectwie szkolnym. W ciągu roku szkolnego podział godzin przedstawia się następująco: historia – 7 godzin,  język polski – 7 godzin, dziedzictwo kulturowe – 7 godzin, przyroda – 5 godzin, plastyka – 5 godzin, muzyka – 5 godzin, religia – 3 godziny (zajęcia o śląskich świętych, wycieczka do wybranego kościółka drewnianego). Roczny koszt nauczania w jednej klasie to 3 650,00 zł. Edukacja regionalna w Studzienicach to nie tylko lekcje w czterech ścianach szkoły. To również wycieczki po regionie, warsztaty edukacyjne w Muzeum Śląskim, Żorskim Centrum Regionalnym i w pszczyńskim Ośrodku Hodowli Żubrów. Placówka bierze udział w licznych konkursach o tematyce regionalnej. Nauczyciele ze SP nr 16 napisali zeszyt ćwiczeń dla klas I-III „Podróż przez cztery pory roku”, który trafił do wszystkich uczniów szkół podstawowych Ziemi Pszczyńskiej.

Dyrektor Gimnazjum nr 6 w Bytomiu – Bożena SZMALEC przedstawiła jak wygląda wprowadzenie edukacji regionalnej na podstawie przepisów oświatowych. Zaprezentowała również jak wygląda sytuacja w jej szkole, w której prowadzone są klasy regionalne. Realizowany jest program innowacji „Klasa regionalna - jesteśmy stąd” przygotowany przez nauczycieli. I co ciekawe, tak jak w przypadku Studzienic, zakłada on wiele zajęć poza systemem klasowo-szkolnym. Gimnazjaliści jeżdżą zatem na wycieczki, uczestniczą w warsztatach muzealnych i w projektach edukacyjnych. Honorowy patronat nad klasą objęło Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, a opiekę merytoryczną sprawuje Bractwo Oświatowe Związku Górnośląskiego. 

Propozycje rozwiązań finansowych i organizacyjnych na przykładzie Chorzowa – przedstawił radny miasta - Marek KRUPA.

Prof. Elżbieta DUTKA i dr Krystian WĘGRZYNEK przedstawili koncepcję podyplomowych studiów o regionie. Zakładają one 4 bloki zajęć: geografię, historię, dziedzictwo i kulturę oraz literaturę i język. Studia mają być 2-semestralne – 280 godzin. Prelegenci zaproponowali – jako zajęcia terenowe – 4 zjazdy – 1. Ziemia pszczyńska i Śląsk Cieszyński, 2. Pruskie dziedzictwo przemysłowe (Zabrze – Gliwice - Ruda Śląska - Katowice), 3. Opole i ziemia opolsko - rybnicko – raciborska, 4. Ziemia lubliniecka.

Natomiast dr Łucja STANICZEK przedstawiła koncepcję programu i podręcznika. Jej zdaniem program musi być interdyscyplinarny, uwzględniać aspekty wielokulturowości i pograniczności oraz obejmować wszystkie poziomy edukacji – od przedszkola do szkoły średniej.

W bloku „Instytucje i organizacje wspomagające edukację regionalną” głos zabrali i propozycje swoich placówek przedstawili: Halina BIEDA (dyr. Muzeum Powstań Śląskich), Michał MAZUR (kierownik Śląskiego Centrum Edukacji Regionalnej przy Zespole Pieśni i Tańca „Śląsk”), Małgorzata ŁUKASZEWSKA (Klub Nauczyciela Regionalisty – Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli „WOM”), Marta KAWULOK (prezes macierzy Ziemi Cieszyńskiej), Lucjan DZUMLA (dyr. Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej i Grzegorz FRANKI (prezes Związku Górnośląskiego).

Anna KUBICA z Instytutu Badań Regionalnych zaprezentowała tematykę zgromadzoną na platformie Eduś, z której nauczyciele będą mogli korzystać od połowy października kiedy to pojawi się na niej 30 tematów pilotażowych.

Jednak najtrafniejszym podsumowaniem konferencji mogą być słowa ks. prof. Arkadiusz WUWER z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego, który przestrzegał przed polityzacją edukacji regionalnej. „ – Zbudujemy dom bez fundamentów, jeśli będziemy mówić czy Śląsk jest polski, czeski czy niemiecki (…).” Również bardzo ważnym głosem w dyskusji było stwierdzenie nauczycielki z Zespołu Szkół Sportowych z Siemianowic Śląskich, mieszkającej w Sosnowcu, iż edukacja regionalna ma uczyć przede wszystkim szacunku do drugiego człowieka.

 

Mirella DĄBEK

Ślōnskŏ Ferajna jest członkiem Rady Górnośląskiej od maja 2012 roku, a więc od chwili jej powstania.