500 LŎT REFORMACJI NA ŚLŌNSKU - 500 LAT REFORMACJI NA ŚLĄSKU - CZĘŚĆ III

maj 3 2017

 

500 LAT REFORMACJI NA ŚLĄSKU - CZĘŚĆ III

 

W 1526 roku, czyli zaledwie dziewięć lat po wystąpieniu Marcina Lutra w miasteczku Wittenberga książę legnicki Fryderyk II założył pierwszy protestancki uniwersytet w Europie. Książę śląski - margrabia Jerzy z frankońskiej linii Hohenzollernów należał do sygnatariuszy „Konfesji Augsburskiej” z 1530 roku, która jest do dzisiaj jednym z najważniejszych dokumentów wyznania wiary w Kościołach luterańskich. To tylko niektóre z faktów świadczące jak wielkie znaczenie miała na Śląsku reformacja.

W ramach projektu „Reformacja w Europie Środkowo - Wschodniej” dwie placówki  -  Schlesische Museum zu Görlitz oraz Deutsches Kulturforum östliches Europa z Poczdamu przygotowały wystawę „500 lat protestantyzmu na Śląsku. Wierni w drodze, leśni kaznodzieje, dzieci w modlitwie”. Ekspozycja powstała przy współpracy: Diecezji Wrocławskiej, Katowickiej i Cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w Polsce. Można ją było oglądać do 30 kwietnia w Bibliotece Śląskiej. Doskonale też wpisała się w trwające obchody 500 – lecia reformacji na Śląsku. Na 15 banerach zaprezentowano historię kościoła od momentu ogłoszenia przez Martina LUTHRA 31 października 1517 roku w miasteczku Wittenberga nad Łabą 95 tez o handlu odpustami aż do współczesności. Wystąpienie to autorzy wystawy określili mianem „rewolucji kulturowej”, która zmieniła Europę i świat. Wystawa pokazała również, że nie byłoby takiej historii Śląska bez reformacji i nie byłoby takiej historii reformacji bez Śląska.

Ponieważ ekspozycja ma ogromną wartość naukową postanowiliśmy przepisać wszystkie informacje, które znalazły się na banerach. Natomiast ci, którzy chcieliby zobaczyć wystawę na żywo to jest jeszcze taka szansa w tym roku. Zawita ona do Legnicy, Opola, Świdnicy i Wrocławia. Informacje dotyczące terminów można znaleźć na stronie www. schlesisches-museum.de

WSPÓLNE DZIEDZICTWO

            Transformacja polityczna i gospodarcza w Europie Środkowej i Wschodniej po 1989 roku przyniosła Kościołom wszystkich wyznań polityczną wolność i niezależność. Kościół Ewangelicko – Augsburski stanął przed koniecznością odnalezienia swojego miejsca i głosu w pluralistycznym społeczeństwie. Rozwój działalności ekumenicznej i otwarcie kościołów na inicjatywy kulturalne i turystyczne sprawdziły się jako metoda przezwyciężania stereotypów. Szczególnie udanymi rezultatami tego procesu są Kościoły Pokoju w Świdnicy i w Jaworze, wpisane w 2001 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

            Publiczne dotacje oraz wsparcie prywatnych darczyńców umożliwiły imponujące odrestaurowanie wielu protestanckich dóbr kultury na Śląsku.

            Kościół Ewangelicki diecezji Goerlitz powrócił do swych korzeni i w latach 1992-2003 nosił nazwę „Kościół Ewangelicki śląskich Górnych Łużyc”, zaś od 2004 roku istnieje połączony Ewangelicki Kościół Berlina – Brandenburgii i śląskich Górnych Łużyc. Zrodziła się swoista wspólnota spadkobierców, do której należą polscy i niemieccy protestanci oraz inne zaangażowane osoby i stowarzyszenia.

Uroczyste nabożeństwo w Kościele Pokoju w Świdnicy – w 1998 roku przypadła 350 rocznica pokoju westfalskiego, zaś urząd polskiego premiera sprawował wówczas ewangelik – Jerzy Buzek, który przyjął Wieczerzą Pańską z rąk Klausa WOLLENWEBERA, biskupa ewangelickiego Kościoła śląskich Górnych Łużyc oraz Ryszarda BOGUSZA, biskupa Diecezji Wrocławskiej. Od 1997 roku diecezję wrocławską i Kościół Ewangelickich śląskich Górnych Łużyc łączy umowa partnerska.

Uznanie niemieckiej mniejszości – w 1993 roku niemieckojęzyczne zbory ewangelickie na Dolnym Śląsku uzyskały w obrębie Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w Polsce samodzielny status instytucjonalny jako parafia św. Krzysztofa we Wrocławiu. Z tego miejsca sprawowana jest opieka duszpasterska pięciu filiałów – w Legnicy, Cieplicach Śląskich, Lubaniu Śląskim, Świdnicy i Wałbrzychu.

Odzyskane zaufanie – Biskup Ryszard BOGUSZ i biskup Martin SCHINDENHŰTTE podpisują akt darowizny naczyń liturgicznych, przekazanych uroczyście 29 czerwca 2008 roku w miejsce ich ufundowania, do Kościoła Pokoju w Jaworze. Zabrane przez uciekających niemieckich parafian naczynia trafiły do Berlina, gdzie przechowywane były w Ewangelickim Archiwum Centralnym.

Wspólna pamięć –Dietrich BONHOEFFER  urodził się w 1906 roku  we Wrocławiu. Ten niemiecki teolog, duchowny Kościoła Wyznającego i uczestnik ruchu oporu został zamordowany przez nazistów w kwietniu 1945 roku. W połowie lat 90 krąg osób związanych z miastem i Kościołem wystąpił z inicjatywą wystawienia mu pomnika przed kościołem św. Elżbiety we Wrocławiu.

PROTESTANCI NA POLSKIM ŚLĄSKU

            Niezależnie od pochodzenia i języka protestanci w Polsce po II wojnie światowej musieli pogodzić się z panującym stereotypem „ewangelickie oznacza niemieckie”. Dolny Śląsk, którego chrześcijańska ludność do 1945 roku w dwóch trzecich była ewangelicka, a w jednej trzeciej katolicka, stał się regionem katolickim w wyniku napływów osadników z Kresów Wschodnich i Polski centralnej. W 1946 roku władze komunistyczne skonfiskowały majątek niemieckiego Kościoła ewangelickiego na Śląsku, przekazując zaledwie niewielką jego część Kościołowi Ewangelicko – Augsburskiemu w Polsce na nowych ziemiach zachodnich. Kościół rzymskokatolicki przejął dużą liczbę budowli sakralnych, m.in. Kościoły Łaski w jeleniej Górze, Kamiennej Górze i Miliczu. Tylko Kościół Jezusowy w Cieszynie pozostał ewangelicki.

            Od lat 70 kontakty z organizacjami wypędzonych śląskich protestantów i parafiami ewangelickimi z Niemiec miały duże znaczenie dla polsko – niemieckiego pojednania po II wojnie światowej.

       Kościół Ewangelicko – Augsburski w Polsce – w Polsce żyje ok. 70 tys. chrześcijan wyznania ewangelicko – augsburskiego. Największe skupisko parafii ewangelickich znajduje się do dzisiaj w diecezji cieszyńskiej. W skład diecezji wrocławskiej wchodzi Dolny Śląsk i część Pomorza. Katowice są siedzibą diecezji, która terytorialnie sięga daleko na południowy wschód Polski. Kościoły chrześcijańskie w Polsce – Kościół rzymskokatolicki (86,7%), Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny (1,31%), Kościół Ewangelicko –Augsburski i Kościół Ewangelicko – Reformowany (0,18 % - 71 tys. luteran i 3,5 tys. reformowanych).

        Budowa kościoła na Śląsku Cieszyńskim – dawne kościoły ewangelickie na Dolnym Śląsku z braku wiernych często użytkowane były niezgodnie z przeznaczeniem, natomiast na Śląsku cieszyńskim brakowało świątyń. Do codzienności należały nabożeństwa domowe. W Bażanowicach, na parceli ufundowanej przez jednego z parafian, w latach 1978-81 wybudowany został Kościół św. Trójcy.

        Trudne początki – ruiny na Karlstrasse (dzisiaj ul. Kazimierza Wielkiego) przed Kościołem Królewskim i Kościołem Dworskim we Wrocławiu latem 1945 roku. Pierwsze polskim nabożeństwo ewangelickie zostało tu odprawione 05 sierpnia 1945 roku. Liczni polscy duchowni, odbudowujący po 1945 roku parafie ewangelickie na Śląsku, podczas okupacji niemieckiej byli politycznie prześladowani i przebywali w obozach koncentracyjnych.

       Silesia Cantans – Śląsk śpiewa – od 1844 roku norweski kościół klepkowy, świątynia Wang jest ozdobą Karkonoszy. Zgodnie z nieprzerwaną tradycją odprawia się tu nabożeństwa ewangelickie. Ekumeniczny chór parafialny znany jest daleko poza Karpaczem.

      Poprzez solidarność do zaufania – siostry z Domu Macierzystego Diakonis w Dzięglewie w diecezji cieszyńskiej i ksiądz dr Alfred JAGUCKI odbierają przesyłkę pomocową z parafii luterańskiej w Lubece, maj 1981. Dzięki pośrednictwu ewangelickich działaczy dary zbierane w akcji „Pomoc dla Śląska” w okresie dziesięcioleci gospodarczych niedostatków w Polsce docierały do wielu ludzi w kraju. 

(md)